Müqavilə hüququnda ən çox edilən 7 səhv

Əziz dostlar, biznesmenlər və hər bir vətəndaş! Gündəlik həyatımızda və işgüzar fəaliyyətimizdə müqavilələrlə tez-tez qarşılaşırıq. İstər mənzil kirayəsi, istər avtomobil alqı-satqısı, istər biznes tərəfdaşlığı olsun, hər bir razılaşma hüquqi əsaslara söykəndikdə daha təhlükəsiz və etibarlı olur. Ancaq etiraf edək ki, çox vaxt bu sənədlərə yetərincə diqqət yetirmir, bəzən isə ciddi səhvlərə yol veririk. Bu səhvlər sonradan bizə böyük başağrısı, vaxt itkisi və ən əsası, maliyyə zərərləri gətirə bilər.

Bu gün sizə Azərbaycanda müqavilə hüququnda ən çox edilən 7 səhv haqqında danışacağam. Məqsədimiz sizi bu tələlərdən qorumaq, müqavilələrinizi daha bilinçli və təhlükəsiz şəkildə bağlamağınıza kömək etməkdir. Unutmayın ki, müqavilə sadəcə bir kağız parçası deyil, sizin hüquqlarınızın və öhdəliklərinizin qoruyucusu olan hüquqi bir alətdir.

Müqavilələrdə Səhvlər: Nə üçün Diqqətli Olmalıyıq?

Müqavilələr iki və ya daha çox tərəfin iradəsinin ifadəsi olub, onların hüquq və vəzifələrini müəyyən edir. Düzgün tərtib edilmiş bir müqavilə tərəflər arasında yaranan mübahisələrin qarşısını alır və ya onların həllini asanlaşdırır. Lakin bir çox hallarda insanlar müqavilənin hazırlanmasına və ya imzalanmasına yüngül yanaşır, nəticədə ciddi fəsadlarla üzləşirlər. Gəlin, bu ən çox rast gəlinən səhvlərə birlikdə nəzər salaq.

1. Şifahi Razılaşmaların Yazılı Şəkildə Qeydə Alınmaması

Nə qədər səmimi dost olsanız da, nə qədər etibarlı iş ortağınız olsa da, böyük işləri “sözlə” etmək çox risklidir. “Söz uçuşar, yazı qalar” deyimi tamamilə haqlıdır. Sonradan razılaşma şərtləri ilə bağlı fikir ayrılıqları yarandıqda, şifahi anlaşmanın sübutu demək olar ki, qeyri-mümkün olur. Bu, əsasən dostlar və ya ailə üzvləri arasında baş verən borc müqavilələrində və ya kiçik biznes razılaşmalarında müşahidə edilir.

Praktiki məsləhət: Hər hansı bir əhəmiyyətli razılaşmanı, hətta kiçik görünənləri belə, yazılı şəkildə rəsmiləşdirin. Bu, bir email, mesaj və ya sadə bir qeyd də ola bilər, əsas odur ki, razılaşmanın əsas şərtləri (kim, nə, nə vaxt, nə qədər) orada əks olunsun.

2. Müqavilənin Tərəflərinin Dəqiq Müəyyən Edilməməsi

Bəzən müqavilədə tərəflərin adları düzgün və ya tam göstərilmir. Fiziki şəxslərin tam adı, ata adı, seriya və VÖEN-i (əgər varsa), hüquqi şəxslərin isə tam adı, təşkilati-hüquqi forması, VÖEN-i və qeydiyyat ünvanı dəqiq qeyd edilməlidir. Təsəvvür edin ki, siz “filan şirkət”lə müqavilə bağlayırsınız, amma şirkətin qanuni adını, VÖEN-ini dəqiq bilmirsiniz. Mübahisə yarandıqda, kimə qarşı iddia qaldıracağınızı bilməyəcəksiniz.

Praktiki məsləhət: Müqavilə bağlamazdan əvvəl tərəfin şəxsiyyətini və ya şirkətin qeydiyyat sənədlərini yoxlayın. Hüquqi şəxslər üçün təmsilçinin səlahiyyətlərini (məsələn, etibarnaməni) mütləq tələb edin.

3. Əsas Şərtlərin (Predmet, Qiymət, Müddət) Konkret Olmaması

Müqavilənin predmetinin nə olduğu, dəyərinin (qiymətinin) nə qədər olduğu və icra müddətinin hansı çərçivədə olduğu bəzən ümumi ifadələrlə yazılır. Məsələn, “yaxşı xidmət göstərilməsi” və ya “münasib qiymət”. Bu kimi qeyri-müəyyənliklər gələcəkdə ciddi anlaşılmazlıqlara və məhkəmə mübahisələrinə səbəb olur, çünki tərəflər “yaxşı xidmət”i və ya “münasib qiymət”i fərqli şəkildə qiymətləndirə bilərlər.

Praktiki məsləhət: Müqavilənin predmetini (nəyin alınıb-satıldığı, hansı xidmətin göstərildiyi), qiymətini, ödəniş qaydalarını və müddətini (başlama və bitmə tarixləri, mərhələli işlər üçün ara müddətlər) tam aydın və konkret şəkildə göstərin. Rəqəmləri həm rəqəm, həm də sözlə yazmaq daha təhlükəsizdir.

4. Fors-Major və Cərimə Müddəalarının Gözardı Edilməsi

Müqavilə bağlayarkən, hər şeyin yaxşı gedəcəyini düşünürük, amma gözlənilməz hadisələr (fors-major) və ya tərəflərdən birinin öhdəliklərini yerinə yetirməməsi ehtimalını nəzərə almaq vacibdir. Fors-major (təbii fəlakət, müharibə və s.) zamanı tərəflərin öhdəliklərinin nə olacağı, eləcə də müqavilə şərtlərinin pozulması zamanı hansı cərimələrin və ya sanksiyaların tətbiq olunacağı müqavilədə əks olunmalıdır. Əks halda, bir tərəf zərər çəkdiyi halda, hüquqi müdafiəsi zəif olacaq.

Praktiki məsləhət: Müqavilənizdə fors-major hallarını və onların tərəflərin öhdəliklərinə təsirini dəqiq təsvir edin. Həmçinin, öhdəliklərin yerinə yetirilməməsi (gecikmə, qüsurlu icra və s.) halında tətbiq ediləcək cərimələri, dəbbə pulunu və ya zərərin ödənilməsi qaydalarını konkretləşdirin.

5. Mübahisələrin Həlli Mexanizminin Olmaması

Hər nə qədər yaxşı müqavilə bağlasanız da, bəzən mübahisələr yarana bilər. Belə hallarda mübahisələrin necə və harada həll ediləcəyi (məsələn, Bakı şəhər məhkəmələrində, arbitrajda və ya vasitəçilik yolu ilə) müqavilədə qeyd olunmasa, tərəflər arasında hüquqi mübarizə uzun və bahalı ola bilər.

Praktiki məsləhət: Müqavilənizdə mübahisələrin həlli prosedurunu aydın şəkildə göstərin. Məsələn, ilk öncə danışıqlar yolu ilə həll etməyə çalışmaq, sonra vasitəçilikdən istifadə etmək, ən sonda isə hansı məhkəmədə və ya arbitrajda baxılacağını qeyd etmək.

6. Müqaviləni Oxumadan İmzalamaq

Bəlkə də ən böyük və ən təhlükəli səhvdir! Təəssüf ki, bir çox insan uzun və mürəkkəb görünən müqavilələri oxumağa ərinir və ya sadəcə etibar edərək imzalayır. Bu, sizin razılaşmadığınız şərtləri qəbul etməyiniz, gizli öhdəliklər altına düşməyiniz və ya hüquqlarınızdan imtina etməyiniz demək ola bilər. Müqaviləni oxumadan imzalamaqla, siz qapıları potensial problemlərə açmış olursunuz.

Praktiki məsləhət: Heç vaxt müqaviləni oxumadan imzalamayın! Hər bir bəndini diqqətlə oxuyun, başa düşmədiyiniz yerləri soruşun. Tələsməyin, lazım gələrsə, müqaviləni evinə aparıb daha sakit mühitdə nəzərdən keçirin. Hətta bir neçə gün vaxt istəmək də sizin haqqınızdır.

7. Hüquqi Mütəxəssis Rəyinin Alınmaması

Bir çox insan, xüsusən də kiçik və orta sahibkarlar, hüquqşünas xidmətlərinin baha olduğunu düşünərək müqavilələri özləri tərtib etməyə və ya internetdən tapılmış şablonları istifadə etməyə çalışırlar. Ancaq hər bir müqavilənin özünəməxsus xüsusiyyətləri var və Azərbaycandakı qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olmalıdır. Bir hüquqşünas kiçik detalları, gizli riskləri və potensial problemləri asanlıqla aşkar edə bilər.

Praktiki məsləhət: Ciddi əhəmiyyət kəsb edən hər bir müqaviləni imzalamazdan əvvəl peşəkar hüquqşünasa göstərin. Unutmayın ki, müqavilənin peşəkar ekspertizası sonradan yaranacaq potensial məhkəmə xərclərindən və itkilərdən qat-qat ucuz başa gəlir. Bu, sizin gələcəyinizə edilmiş bir sərmayədir.

Əziz oxucu, gördüyünüz kimi, müqavilələrlə bağlı səhvlər ilk baxışdan kiçik görünsə də, gələcəkdə ciddi fəsadlar yarada bilər. Bizim məqsədimiz sizə kömək etmək, hüquqi biliklərinizi artırmaq və sizi lazımsız problemlərdən qorumaqdır. Doğru atılan hər bir addım sizi uğura daha da yaxınlaşdırır. Müqavilələr sizin təhlükəsizliyinizin və biznesinizin təməlidir. Onlara laqeyd yanaşmaq olmaz.

Müqavilələrinizin düzgün tərtib edildiyinə və ya bağlamaq üzrə olduğunuz sənədin sizin maraqlarınızı tam şəkildə qoruduğuna əmin olmaq istəyirsinizsə, peşəkar dəstək almaqdan çəkinməyin. Bizim komandamız sizə kömək etməyə hazırdır.

Mövcud müqavilənizi hüquqi ekspertizaya göndərin və gələcəyinizi təmin edin!