Alimentlər Azərbaycanda — miqdar necə müəyyən edilir?

Ailə münasibətləri bəzən gözlənilməz yollarla inkişaf edir və ayrılıq qərarı alındıqda, valideynlərin hər ikisi üçün yeni bir dövr başlayır. Bu çətin prosesdə ən vacib məsələlərdən biri uşaqların gələcəyini təmin etmək, onların rifahını qorumaqdır. Məhz bu səbəbdən Alimentlər Azərbaycanda valideynlərin diqqət mərkəzindədir. Aliment, övladın layiqli həyat səviyyəsini davam etdirmək üçün ayrılan maliyyə dəstəyidir və bu məsələdə “aliment miqdarı necə müəyyən edilir?” sualı çox valideyni düşündürür. Biz bu yazıda bu suallara ətraflı cavab verməyə çalışacaq, həm aliment ödəyən, həm də alan valideynlərin narahatlıqlarını anlayışla qarşılayaraq, qanuni çərçivələri və praktik məsləhətləri sizinlə bölüşəcəyik. Unutmayın ki, hər bir valideynin əsas məqsədi övladının ehtiyaclarını qarşılamaqdır və bu məqalə sizə doğru yolu tapmaqda kömək edəcək.

Aliment nədir və niyə vacibdir?

Aliment, bir valideynin (əsasən uşaqla birlikdə yaşamayan valideynin) uşağın saxlanması və tərbiyəsi üçün digər valideynə müntəzəm olaraq ödədiyi maliyyə vəsaitidir. Bu, cəza deyil, uşağın hüququnu təmin edən bir öhdəlikdir. Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsi aliment ödənilməsini və onun miqdarının müəyyən edilməsini tənzimləyir. Məqsəd, ailənin parçalanmasına baxmayaraq, uşağın maddi vəziyyətinin pisləşməməsini və normal inkişafını təmin etməkdir.

Aliment miqdarı necə müəyyən edilir? Qanuni çərçivə

Alimentin miqdarının müəyyən edilməsinin iki əsas yolu var:

Razılaşma yolu ilə

Valideynlər qarşılıqlı razılaşma əsasında alimentin ödənilməsi və miqdarı barədə müqavilə bağlaya bilərlər. Bu müqavilə yazılı şəkildə tərtib olunmalı və notarial qaydada təsdiq edilməlidir. Razılaşma yolu ilə müəyyən edilən aliment miqdarı qanunla müəyyən edilmiş minimum məbləğdən aşağı ola bilməz. Bu üsul valideynlərə daha çox sərbəstlik verir və gələcəkdə potensial mübahisələrin qarşısını alır.

Məhkəmə qərarı ilə

Əgər valideynlər alimentin ödənilməsi barədə razılığa gələ bilmirlərsə, məsələ məhkəmə qaydasında həll edilir. Məhkəmə hər iki valideynin maddi və ailə vəziyyətini, uşağın ehtiyaclarını nəzərə alaraq qərar qəbul edir.

Sabit məbləğ yoxsa faizlə?

Məhkəmə alimenti iki formada təyin edə bilər:

• Qazancın (gəlirin) faizi ilə: Ən çox yayılmış üsuldur. Qanuna görə, aliment öhdəliyi olan valideynin aylıq gəlirinin aşağıdakı hissələri uşaqlara aliment kimi tutulur:
  • Bir uşağa görə: 1/4 hissəsi
  • İki uşağa görə: 1/3 hissəsi
  • Üç və daha çox uşağa görə: 1/2 hissəsi

  Bu faizlər valideynin bütün növ gəlirlərindən (əmək haqqı, pensiya, təqaüd, biznes gəlirləri və s.) hesablanır.

• Sabit pul məbləği ilə: Bəzi hallarda, valideynin qazancı dəyişkən olduqda, gəliri rəsmi qeydiyyatdan keçmədikdə və ya natural formada olduqda, məhkəmə alimenti sabit pul məbləği ilə təyin edə bilər. Bu zaman məhkəmə uşağın əvvəlki təminat səviyyəsini, valideynlərin maddi vəziyyətini və yaşayış minimumunu nəzərə alır. Hər bir uşaq üçün alimentin minimal məbləği Ailə Məcəlləsinin 79-cu maddəsində göstərildiyi kimi, ölkə üzrə müəyyən edilmiş yaşayış minimumunun 30 faizindən az ola bilməz.

Məhkəmənin nəzərə aldığı əsas amillər

Məhkəmə alimentin miqdarını müəyyən edərkən bir sıra amilləri dərindən araşdırır:

• Uşağın ehtiyacları: Uşağın yaşı, sağlamlığı, təhsil xərcləri, inkişafı üçün lazım olan əlavə dərnəklər və ya müalicələr nəzərə alınır. Məsələn, xüsusi ehtiyaclı uşaqlar üçün aliment miqdarı daha yüksək ola bilər.
• Valideynlərin maddi vəziyyəti: Hər iki valideynin gəlirləri (rəsmi və qeyri-rəsmi), əmlakı, borcları və digər maliyyə öhdəlikləri qiymətləndirilir. Məhkəmə aliment ödəyən valideynin yalnız öz ehtiyaclarını deyil, həm də digər ailə üzvlərinə (məsələn, yeni evliliyindən olan uşaqlarına) qarşı öhdəliklərini də nəzərə ala bilər.
• Digər öhdəliklər: Valideynlərin üzərində olan digər aliment öhdəlikləri (məsələn, əvvəlki evliliklərdən olan uşaqlara) da miqdarın təyinində rol oynayır.
• Yaşayış minimumu: Ölkədə müəyyən edilmiş yaşayış minimumu alimentin ən aşağı həddinin müəyyən edilməsində əsas götürülür.

Praktik məsləhətlər valideynlər üçün

Bu həssas məsələdə doğru addımlar atmaq üçün bir neçə praktik məsləhəti nəzərə almağınız vacibdir:

• Sənədləşmənin vacibliyi: Gəlirlərinizi, xərclərinizi, uşağın ehtiyaclarını təsdiq edən bütün sənədləri (əmək haqqı arayışları, bank çıxarışları, tibbi arayışlar, təhsil haqqı qəbzləri və s.) qoruyun. Bu sənədlər həm razılaşma prosesində, həm də məhkəmədə mövqeyinizi gücləndirəcək.
• Açıq ünsiyyət: Mümkün qədər, digər valideynlə aliment məsələsini açıq və dürüst şəkildə müzakirə etməyə çalışın. Qarşılıqlı hörmət və anlaşma sayəsində məhkəməyə getmədən, uşağın maraqlarına uyğun bir həll yolu tapmaq daha asan olar.
• Hüquqi yardım: Aliment məsələsi mürəkkəb ola bilər. Qanunvericiliyin bütün incəliklərini bilən bir ailə hüququ vəkilindən məsləhət almaq, sizin hüquqlarınızın qorunmasına və ən yaxşı nəticənin əldə edilməsinə kömək edəcək. Vəkil sizə sənədləri düzgün toplamaqda, ərizəni tərtib etməkdə və məhkəmədə maraqlarınızı təmsil etməkdə dəstək ola bilər.
• Dəyişikliklər zamanı: Unutmayın ki, həyat şərtləri dəyişə bilər. Aliment ödəyən valideynin gəliri azaldıqda və ya artdıqda, uşağın ehtiyacları dəyişdikdə, alimentin miqdarına yenidən baxılması üçün məhkəməyə müraciət etmək mümkündür.

Aliment məsələsi valideynlər üçün həm hüquqi, həm də emosional cəhətdən çətin bir prosesdir. Anlayırıq ki, bu dövrdə bir çox sual və narahatlıqlarınız ola bilər. Əsas odur ki, övladınızın gələcəyini və rifahını hər şeydən üstün tutasınız. Qanuni biliklərə sahib olmaq və doğru addımları atmaq bu prosesi asanlaşdıracaq. Bu yolda yalnız olmaq məcburiyyətində deyilsiniz. Əmin olun ki, peşəkar dəstək həm vaxtınıza, həm də əsəblərinizə qənaət edə bilər. Aliment məsələsini ailə hüququ vəkili ilə həll edin.