Vakil-az.com 
Azərbaycanda Aliment: Məbləği, Proseduru və Məcburetmə Yolları
Hər il minlərlə ailə Azərbaycanda boşanır. Uşaqların taleyi haqqında mübahisə qurtarır, lakin aliment məsələsi — yəni maddi dəstəyin kim tərəfindən, nə qədər, necə ödənəcəyi sualı — qurtarmır. Ailə Məcəlləsinə görə uşaqların maddi təminatı hər iki valideynin bərabər öhdəliyidir. Lakin bu öhdəliyin məhkəmə vasitəsilə real ödənişə çevrilməsi üçün qayda, prosedur və iradəni bilmək lazımdır.
1 uşaq üçün gəlirin ödənilməli payı
2 uşaq üçün gəlirin ödənilməli payı
3 və daha çox uşaq üçün gəlirin payı
Ailə Məcəlləsi — aliment nisbətləri
⚖ Qanunlar və Rəsmi Mənbələr
Aliment Nədir və Kim Ödəməlidir?
Aliment — valideynin öz himayəsindən kənarda qalan azyaşlı uşaqlarının maddi təminatı üçün ödədiyi məcburi ödənişdir. Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsinin 85-ci maddəsinə görə, hər iki valideyn uşaqlarının saxlanmasına bərabər şəkildə cavabdehdir. Bu öhdəlik nikahın mövcud olub-olmamasından, boşanmadan və ya valideynlərin faktiki birlikdə yaşayıb-yaşamadığından asılı deyil.
Ailə Məcəlləsinin 178-ci maddəsinə görə, ayrı yaşayan valideyn aşağıdakı kateqoriyalara aliment ödəyir:
- Azyaşlı uşaqlar (18 yaşına qədər)
- Əmək qabiliyyətsiz yetkin uşaqlar — maddi ehtiyacları varsa
- Bəzi hallarda — keçmiş həyat yoldaşı (hamiləlik, ümumi uşağı 3 yaşa qədər olan ana, əlillik almış keçmiş həyat yoldaşı)
Aliment Məbləği Necə Hesablanır?
Ailə Məcəlləsinin 189-cu maddəsi aliment nisbətlərini birbaşa müəyyən edir. Bu — Azərbaycanda alimentin hesablanmasının əsas qaydası olan gəlirdən pay metodudur:
| Uşaq sayı | Gəlirdən pay | Aylıq 1000 AZN gəlirdə | Aylıq 2000 AZN gəlirdə |
|---|---|---|---|
| 1 uşaq | ¼ (25%) | 250 AZN | 500 AZN |
| 2 uşaq | ⅓ (33.3%) | 333 AZN | 666 AZN |
| 3 və artıq uşaq | ½ (50%) | 500 AZN | 1000 AZN |
Nisbətin hesablandığı “gəlir” anlayışı geniş şərh edilir. Əmək haqqı ilə yanaşı, müqavilə üzrə gəlirlər, biznes gəliri, icarə gəliri, pensiya, müavinət — bunların hamısı baza kimi qəbul edilə bilər. Qazancın gizlədilməsi məhkəmədə ayrıca mübahisə mövzusudur.
Əgər ödəyici ayrı-ayrı analardan olan 2 uşağa aliment ödəyirsə, ümumi nisbət ½ olur — hər uşağa ¼ deyil. Yəni 2 fərqli qadından uşağı olan ata hər birinə 1/4 ödəyir, ümumi ½ nisbəti hər iki uşağa bərabər paylanır. Bunun hesablamasını vəkil sizinlə birlikdə müəyyənləşdirə bilər.
Minimum Aliment Həddi
Ailə Məcəlləsi həmçinin alimentin minimum həddini müəyyənləşdirir — bu, uşaqların mövcud yaşayış minimumunu təmin etmək məqsədi güdür. 2026-cı ildə uşaqlar üçün yaşayış minimumu 260 AZN müəyyən edilib (16 yanvar 2026-cı il tarixli Qanun əsasında).
Alimentin hesablanmış məbləği yaşayış minimumundan aşağı düşərsə, məhkəmə bu minimumu əsas götürə bilər. Bu xüsusilə az gəlirli və ya rəsmi işi olmayan borclular üçün aktualdır: rəsmi gəliri olmasa belə, məhkəmə yaşayış minimumunu baza götürüb sabit aliment məbləği müəyyən edə bilər.
Aliment Məsələsini Həll Etməyə Kömək Lazımdır?
Ailə hüququ üzrə vəkil alimentin hesablanmasını, məhkəmə prosedurunu və icra mexanizmini tam şəkildə əhatə edir. İlk məsləhəti bu gün alın.
Məhkəməsiz Aliment: Razılaşma Yolu
Ailə Məcəlləsinin 196-199-cu maddələri aliment üzrə müqavilə bağlamağa imkan verir. Bu, tərəflərin könüllü olaraq bağladığı, notariat tərəfindən təsdiq edilmiş sənəddir.
Müqavilədə aşağıdakılar müəyyən edilir:
- Alimentin məbləği (gəlirdən pay şəklində və ya sabit pul kimi)
- Ödəniş dövriliyi (aylıq, rüblük, illik)
- Ödəniş forması (bank köçürməsi, nağd)
- İndeksasiya qaydası (inflyasiyaya uyğun artım)
Notariat tərəfindən təsdiq edilmiş razılaşma icra sənədinin qüvvəsini daşıyır — yəni ödənişlər dayandıqda məhkəməyə müraciət etmədən birbaşa icra xidmətinə vermək olar.
Tərəflər razılaşa bilirsə, notariat razılaşması həm vaxt, həm pul baxımından daha sərfəlidir. Məhkəmə prosesi aylara uzana bilər. Bununla belə, razılaşmanın şərtləri uşağın maraqlarına uyğun olmalıdır — ailə hüququ vəkili razılaşmanı baxmadan imzalamayın.
Məhkəmə Vasitəsilə Aliment Almaq
Tərəflər razılaşa bilmirsə, aliment məhkəmə yolu ilə müəyyənləşdirilir. Proses aşağıdakı kimi işləyir:
- İddia ərizəsinin hazırlanması. Yaşadığınız yer üzrə rayon (şəhər) məhkəməsinə ərizə verin. İddiada tələb olunan aliment məbləği, uşaqların sayı, ödəyicinin məlumatları göstərilir. Ailə hüquqşünası bu prosesi əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirir.
- Sənədlər paketinin toplanması. Evlilik şəhadətnaməsi (varsa), boşanma şəhadətnaməsi, uşaqların doğum şəhadətnamələri, uşaqların sizinlə yaşadığını təsdiq edən sənəd (qeydiyyat, qəyyumluq qərarı), ödəyicinin gəlirini əks etdirən sənədlər (mümkündürsə).
- Məhkəmə prosesi. Aliment tələbi ayrı iddia kimi və ya boşanma tələbi ilə eyni vaxtda qaldırıla bilər. Məhkəmə ödəyicinin gəlirini araşdırır. Ödəyici gəlirini gizlədirsə — bu ayrı hüquqi sübutlama məsələsidir.
- Qərar və icra vərəqəsi. Məhkəmə qərarı icra vərəqəsi ilə rəsmiləşir. Bu vərəqə ödəyicinin işəgötürəninə, bankına göndərilir — əmək haqqından otomatik tutma başlayır.
İcra Vərəqəsi: Aliment Həqiqətən Ödənilirmi?
Məhkəmə qərarı alındıqdan sonra iş bitmir. İcra vərəqəsi Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Aktlarının İcrası Departamentinə (MAİD) təqdim edilir. Bundan sonra iki mexanizm işləyir:
Əmək haqqından tutma. Ödəyicinin işəgötürəninə icra vərəqəsi göndərilir, mühasibat hər ay alimentini tutaraq sizin hesabınıza köçürür. Bu — ən etibarlı mexanizmdir.
Bank hesabından tutma. Ödəyicinin bank hesabı müəyyən edilərsə, oradan da aliment tutulur.
İcra vərəqəsini itirməyin. Ödəyici iş dəyişdirərsə, yeni işəgötürənə yeni icra vərəqəsi göndərmək lazım gəlir. İcra xidmətini vaxtaşırı yeniləyin: ödəyicinin iş yeri barədə məlumatı verirsinizsə, proses sürətlənir.
Aliment Ödəməyən Borclu: Nə Edir?
Azərbaycan qanunvericiliyi aliment borcunu sistemli şəkildə toplayan şəxslər üçün ciddi sanksiyalar nəzərdə tutur:
| Mexanizm | Təsviri | Hüquqi Əsas |
|---|---|---|
| Əmlakın həbs edilməsi | Borclunun daşınmaz əmlakı, avtomobili, bank hesabı həbs edilir | MPM maddə 256 |
| Xaricə çıxışa qadağa | Aliment borcu müəyyən həddən aşarsa — pasportu bloklanır | İcra qanunvericiliyi |
| Sürücülük hüququnun dayandırılması | Borcun müəyyən həddə çatması halında tətbiq oluna bilər | İcra qanunvericiliyi |
| Cinayət məsuliyyəti | Sistematik qaçınma — Azərbaycan CM maddə 179 üzrə cinayət işi | Cinayət Məcəlləsi |
| Valideynlik hüququnun məhdudlaşdırılması | Aliment ödəməmək məhkəmədə valideynlik hüquqlarının əleyhinə arqument olur | Ailə Məcəlləsi maddə 85 |
Aliment Məbləğinin Dəyişdirilməsi
Aliment qərarı həmişəlik deyil. Hər iki tərəf aşağıdakı hallarda aliment məbləğinin dəyişdirilməsi ilə bağlı məhkəməyə müraciət edə bilər:
- Ödəyicinin gəliri kəskin azalıbsa (işini itirdi, xəstəlik, ailə şəraiti)
- Alanın vəziyyəti əhəmiyyətli dəyişibsə (uşağın xəstəliyi artdı, əlavə xərclər yarandı)
- Ödəyicinin gəliri artıbsa — alimi artırmaq üçün müraciət edilə bilər
- Uşaq başqa valideynə köçübsə
Aliment məbləğini ödəyicinin tərəfi azaltmaq üçün, alanın tərəfi isə artırmaq üçün məhkəməyə müraciət edir. Heç biri razılaşmadan digərinin vəziyyətini öz başına dəyişdirə bilməz.
Xarici Ölkədə Olan Borclu
Bu, ən mürəkkəb ssenaridən biridir. Ödəyici Azərbaycanı tərk edibs xarici ölkədə yaşayırsa:
Azərbaycan bir sıra dövlətlərlə aliment öhdəliklərinin tanınması və icrası haqqında ikitərəfli müqavilələr bağlayıb. MDB ölkələri (Rusiya, Ukrayna, Belarus, Gürcüstan, Moldova və s.) ilə hüquqi yardım müqavilələri bağlanıb. Bu müqavilələr çərçivəsində Azərbaycan məhkəmə qərarı həmin ölkənin məhkəməsindən keçərək icra edilə bilər.
Prosedur uzun, mürəkkəb və bahalıdır — beynəlxalq ailə hüququ üzrə ixtisaslaşmış vəkilsiz bunu həll etmək demək olar ki, mümkün deyil.
Tez-tez Verilən Suallar
Aliment — Uşaq Hüququdur, Valideyn Mübahisəsinin Aləti Deyil
Azərbaycanda aliment mübahisəsinin ən çox rast gəlinən problemi budur: valideynlər alimentdən boşanma mübahisəsinin bir vasitəsi kimi istifadə edir. Bir tərəf alimentdən imtina etmərk uşağı görmə hüququ ilə “dəyişik” edir, digəri isə ödəmədən görüşmə tətbiq edir.
Hüquqi mövqe aydındır: uşaqla görüş hüququ ilə aliment ödəmə öhdəliyi bir-birindən tam müstəqil hüquqi institutlardır. Biri digərinin şərti deyil. Görüş hüququnuzu məhkəmə müəyyən etmişsə — aliment ödəsəniz də ödəməsəniz də bu hüquq qorunur. Aliment ödənilmişsə — görüşün dayandırılması qanunsuz aktdır.
Bu iki məsələni birləşdirən hər hansı razılaşma hüquqi baxımdan etibarsız sayıla bilər.
Uşaqlarınızın Hüquqlarını Qoruyun
Aliment mübahisəsini tək aparmaq yorucu və məhsulsuzdur. vakil-az.com-da ailə hüququ üzrə ixtisaslaşmış vəkil tapın — aliment razılaşmasından tutmuş icra prosesinə qədər hər mərhələdə yanınızdadır.
Mənbələr
- Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsi (maddə 85, 178–199) — e-qanun.az
- Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsi — e-qanun.az
- Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsi (maddə 179) — e-qanun.az
- 2026-cı il üçün Yaşayış Minimumu haqqında Qanun — president.az
- Ədliyyə Nazirliyi — justice.gov.az
Bu mövzuda vəkillərə keçmək üçün aşağıdakı şəhəri seçin:
- Xırdalan
- Gəncə́
- Sumqayıt
- Ağcəbədi
- Lənkəran
- Bərdə
- Naxçıvan
- Şəki
- Şirvan
- Cəlilabad
- Masallı
- Quba
- Xaçmaz
- Mingəçevir
- Qazax
- Saatlı
- Şəmkir
- Göyçay
- Qax
- Qusar
- Şabran
- Tovuz
- Ağdaş
- Ağsu
- Göygöl
- Kürdəmir
- Neftçala
- Oğuz
- Qobustan
- Şamaxı
- Yevlax
- Zaqatala
- Zərdab
- Ağdam
- Astara
- Beyləqan
- Biləsuvar
- Culfa
- Gədəbəy
- İmişli
- İsmayıllı
- Laçın
- Naftalan
- Qəbələ
- Qubadlı
- Siyəzən
- Tərtər
- Ucar
- Salyan
Faydalı məlumat
Boşanmada əmlak bölgüsü: ər-arvadın ümumi mülkiyyəti necə bölünür
2026 · vakil-az.com · Ailə hüququ Boşanma zamanı ən çox mübahisə doğuran məsələlərdən biri əmlakın bölünməsidir. Ev, mənzil, avtomobil, əmanətlər, hətta borclar — bunların hansı ər-arvadın ümumi mülkiyyəti sayılır, hansı isə yalnız birinə aiddir? Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsi bu suallara aydın cavab verir. Bu yazıda ümumi əmlakın nə olduğunu, nəyin bölünmədiyini, bölgünün necə aparıldığını və […]
Azərbaycanda boşanma 2026: qeydiyyat orqanı, yoxsa məhkəmə?
2026 · vakil-az.com · Ailə hüququ Boşanma ailə həyatının ən çətin qərarlarından biridir və çox zaman insan hara müraciət edəcəyini, hansı sənədlərin lazım olduğunu və prosesin nə qədər çəkəcəyini bilmir. Azərbaycan qanunvericiliyinə görə nikah iki yolla pozula bilər: qeydiyyat orqanı (VVADQ) vasitəsilə və ya məhkəmə qaydasında. Bu yazıda hər iki yolu, onların şərtlərini, tələb olunan […]
Uşaqla görüş hüququ — boşanmadan sonra Azərbaycanda
Boşanma, hər bir ailə üçün çətin bir sınaqdır, lakin valideynlərin uşaqlarından ayrı qalmaq məcburiyyətində qaldığı hallarda bu çətinliklər daha da artır. Uşağınızla görüşmək hüququnuzun maneə ilə üzləşməsi – bu, həm emosional, həm də hüquqi cəhətdən ağrılı bir vəziyyətdir. Uşağın hər iki valideynlə ünsiyyət hüququ, beynəlxalq konvensiyalar və Azərbaycan qanunvericiliyi ilə qorunan fundamental bir hüquqdur. Təəssüf […]
Azərbaycanda evlat götürmə — şərtlər və prosedur
Hər bir insanın ürəyində ailə qurmaq, isti bir yuva yaratmaq arzusu yaşayır. Bu yuvada uşaq gülüşü eşitmək, valideynlik hissini yaşamaq isə bir çoxları üçün həyatın ən böyük mənasıdır. Lakin bəzən təbiət bu arzunun birbaşa reallaşmasına mane olur. Məhz belə məqamlarda, sevgini, qayğını ürəyində böyüdən ailələr üçün ən gözəl və humanist yol açılır: evlat götürmə. Azərbaycanda […]
Onlayn dələduzluq və kiber cinayətlər 2026: qurban olsanız nə etməli
2026 · vakil-az.com · Cinayət hüququ “Bankdan zəng edirik, kartınız bloklanıb”, “sizə pul köçürülüb, kodu deyin”, “investisiya platformasında gəlir qazanın” — hər gün minlərlə insan belə sxemlərlə üzləşir. Onlayn dələduzluq bu gün Azərbaycanda ən sürətlə artan cinayət növlərindən biridir və 2026-cı ildə qanunvericilik kiber sahəsində daha da sərtləşdirilib. Bu yazıda ən çox yayılan sxemləri, qanunun […]
Əmək Məcəlləsinə dəyişikliklər 2026: nə dəyişdi və bu, sizə necə təsir edir
2026 · vakil-az.com · Əmək hüququ 2026-cı ilin yanvarında Azərbaycanın Əmək Məcəlləsi ciddi şəkildə yeniləndi. Qanunvericiliyə “ailə vəzifələri olan işçi” kimi tamamilə yeni anlayış daxil edildi, “ezamiyyət” nəhayət dəqiq tərifini aldı, hərbi xidmətə çağırılan işçiyə müavinət təyin olundu, distant iş və məzuniyyət qaydaları dəqiqləşdirildi. Bu yazıda dəyişikliklərin mahiyyətini, kimə necə təsir etdiyini və işçi ilə […]
Dələduzluğun Qurbanı Olmusunuzsa Nə Etməlisiniz? (Azərbaycan Üzrə Ətraflı Bələdçi)
Müasir dövrdə texnologiyanın inkişafı ilə yanaşı, dələduzluq halları da əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Azərbaycanda da bu problem istər fiziki şəxslər, istərsə də hüquqi şəxslər üçün aktualdır. Bank dələduzluğu, saxta investisiya təklifləri, sosial media üzərindən aldatmalar və telefonla edilən fırıldaqlar ən geniş yayılan üsullardandır. Bəs belə hallarda vətəndaş necə davranmalıdır? Hansı addımlar atılmalı, hansı dövlət orqanlarına müraciət […]
Telekommunikasiya müqavilələri: istehlakçı nələri bilməlidir?
Salam, əziz internet və mobil istifadəçilər! Gündəlik həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilən telekommunikasiya xidmətləri – internet, mobil rabitə – həyatımızı asanlaşdırsa da, bəzən gözlənilməz problemlər də yarada bilər. Bu problemlərin kökündə isə çox vaxt telekommunikasiya müqavilələri ilə bağlı biliksizlik dayanır. Bir istehlakçı olaraq, nələri bilməlidirsiniz ki, hüquqlarınız qorunsun və xoşagəlməz sürprizlərlə üzləşməyəsiniz? Gəlin bu vacib mövzunu […]
Mirasın qəbulu Azərbaycanda: müddət, sənədlər və vərəsəlik şəhadətnaməsi
2026 · vakil-az.com · Miras hüququ Yaxın adamın itkisindən sonra vərəsələrin qarşısına praktik suallar çıxır: hara müraciət etməli, hansı sənədlər lazımdır, altı ay gözləmək niyə tələb olunur və müddəti ötürsək nə olacaq? Miras məsələləri Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi ilə tənzimlənir və prosedurun düzgün aparılması gələcək mübahisələrin qarşısını alır. Bu yazıda mirasın qəbulunu addım-addım, aydın dildə […]
İcarə müqaviləsi: kirayəçi və ev sahibi üçün hüquqi qaydalar
Hər birimiz həyatımızın müəyyən bir mərhələsində kirayəçi və ya ev sahibi rolunda çıxış edə bilərik. İstər mənzil axtararkən, istərsə də boş bir əmlakı kirayəyə verərkən, qarşılıqlı münasibətlərin hüquqi tərəflərini bilmək, gələcəkdə yarana biləcək anlaşılmazlıqların və problemlərin qarşısını almaq üçün son dərəcə vacibdir. Məhz bu səbəbdən, icarə müqaviləsi həm kirayəçi, həm də ev sahibi üçün təhlükəsizliyin […]
Qanunsuz işdən çıxarılma: hüquqlarınızı necə qorumalı
2026 · vakil-az.com · Əmək hüququ “Sabahdan gəlmə”, “ixtisar olur”, “ərizə yaz, yoxsa pis maddə ilə çıxaracağıq” — hər il minlərlə işçi belə vəziyyətlə üzləşir və çoxu haqqını tələb etməkdən imtina edir, çünki hüquqlarını bilmir. Halbuki əmək müqaviləsinə xitam verilməsi yalnız qanunla müəyyən edilmiş əsaslarla və qaydada mümkündür. Bu yazıda işdən çıxarılmanın hansı hallarda qanunsuz […]
5 
